Ar ddiwedd y 1870au sylweddolodd Corfforaeth Lerpwl fod angen gwella'i chyflenwad dŵr a dechreuwyd ymchwilio yn Efyrnwy. Adeiladwyd argae garreg fawr rhwng 1881 a 1888. Dyma oedd yr argae gyntaf i'w hadeiladu gyda system o dwneli draenio y tu mewn iddi i rwystro cynnydd mewn gwasgedd o dan y sylfaen.
Mae'r argae'n argae ddisgyrchiant; hynny yw, mae disgyrchiant y Ddaear yn dal yr argae yn ei lle. Mae wedi'i hadeiladu o faint a siâp sy'n golygu na fydd yn dymchwel, llithro na mathru. Mae Argae Efyrnwy wedi'i hadeiladu mewn arddull bensaernïol Neo-Baroc ac mae 31 bwa a ffordd gerbydau ar ei brig. Mae grwpiau o bedwar tŵr ar naill ben y darn bwaog canolog, bob un gyda tho carreg pyramidaidd. Mae'r adeiledd yn 358 metr o hyd a 44 metr o uchder, ac ym 1888 hon oedd argae garreg fwyaf Prydain.
Bu angen i Gorfforaeth Lerpwl brynu deg o ffermydd a phentref Llanwddyn i gwblhau'r cynllun. Mae map Cyfres Siroedd yr Arolwg Ordnans ar gyfer Sir Drefaldwyn o 1891 yn dangos lleoliad gwreiddiol Llanwddyn. Symudwyd y trigolion i dai sydd o hyd yn bodoli ym mhentref newydd Llanwddyn o dan yr argae.
Mae'r safle nawr yn cael ei reoli gan y Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar (RSPB) a chwmni dŵr Severn Trent Water. Mae wedi'i ddynodi'n Warchodfa Natur Genedlaethol, Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig, Ardal Warchod Arbennig, ac Ardal Gadwraeth Arbennig.
This text item has not yet been defined, Edit and Save to create.
Booklet mourning death of protester Helen Thomas WomensArchiveWales
Protest Pont Trefechan, 2 Chwefror 1963 (2 o 7) GatheringTheJewels
Protest Pont Trefechan, 2 Chwefror 1963 GatheringTheJewels
Awyrlun o Llyn Celyn, Tryweryn, 1965 RCAHMW
Jenny Lynn Collection WomensArchiveWales
Ursula Masson Collection (West Glamorgan Archives) WomensArchiveWales
Ddim yn aelod? Cliciwch yma i gofrestru
Cliciwch yma os ydych wedi anghofio'ch cyfrinair!
Cliciwch yma os ydych wedi anghofio'ch enw defnyddiwr